أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
385
قانون ( فارسى )
صدا و نوع آن ، كمتر از هواى سرد زيان ديدن و از هواى گرم زياد آسيب رسيدن ، نوعى حالت تشنگى كه اكثرا از هواى سرد فرونشيند و نياز مبرم به آب خوردن ندارد . در بسيارى از حالات سوء مزاج گرم ريه ، التهاب و سرفه پديد آيند . اگر سوء مزاج ريه سرد است ، آن هم علامتهاى ويژه دارد از قبيل : تنگ شدن سينه ، كوچك شدن نفس ، نازك و ناتوان آمدن صدا ، حدّت نفس و صدا ، از هر چيز سرد آزار ديدن و بلغم زياد . و بسا روى مىدهد كه نفس دوچندان شود و ربو و سرفه هم هست . اگر سوء مزاج ريه رطوبى است ، علامتش : بسيارى ريختنىها ، در رگه شدن صدا ، خرخر سينه ، و بهويژه اگر سوء مزاج گرم همراه ماده باشد و ماده تمايل به سوى بالا داشته باشد ، بدون ناتوان شدن بدن از فرياد و صداى بلند عاجز مىمانند . سوء مزاج خشك ريه : بيرون دادنيهاى اندك ، صداى زبر كه به صداى پرندهء كلنگ مىماند ، و ممكن است از شدّت بر هم انباشته شدن ماده ، سوء مزاج رطوبى به بيمارى آسم ( ربو ) تبديل شود . هريك از اين مزاجهاى گرم و سرد و تر و خشك كه بر ريه آيند ممكن است طبيعى و دخالتى از غير نداشته باشد و ممكن است طبيعى نباشد و روآورى ، ريه را تغيير مزاج داده باشد ، زيرا سوء مزاج طبيعى با سوء مزاج روىآور در برخى از علامات مشتركند و در برخى از هم جدا . ممكن است در علامتهاى ذكرشده سوء مزاج طبيعى و سوء مزاج روىآور هر دو شريك باشند مگر آنچه بعدا استثنا مىكنيم . در آنچه از هم جدا هستند دو چيز است : 1 - اگر مزاج طبيعى است علامت را بايد در خود مزاج بررسى كرد . 2 - اگر مزاج از روىآورى اعتدال را از دست داده ، علامتش نيز روىآور و عارضى است و بر او وارد شده است ، مگر اينكه علامت سوء مزاج از آن علامتها باشد كه فقط در خود مزاج پديد آيد . براى مثال بزرگى و كوچكى سينه علامت سوء مزاج طبيعى ريه مىباشد و هيچ روىآورى در آن دخلى ندارد . و بدان ! كه مىتوان از نفس و صدا ، روشنترين و قاطعترين دليل چگونگى مزاج ريه و سينه را دريافت . گرمى و سردى و بزرگى و كوچكى نفس ، آسان يا دشوار برآمدن نفس ، بدبويى يا خوشبويى نفس ، و غيره همگى گواه راستين بر چگونگى مزاجند . چنانكه نفس كشيدن كسى كه به بيمارى خفگى ( خناق ) مبتلاست نشان از گسترش غير عادى ماهيچهها دارد ؛ همچنان نفس كسى كه صدايش زبر و غليظ است درصورتىكه ماهيچهها آسيب ديده باشند نشان از ترنجيدگى ماهيچهها مىدهد . سرفه ، انداختن مواد ناباب از راه دهان ، نبض ، خبر از چگونگى حال ريه مىدهند .